Charakterystyka Czerniaka

W jaki sposób promienie słoneczne powodują rozwój czerniaka?

Czerniak złośliwy jest najbardziej złożony spośród wszystkich nowotworów skóry oraz wymaga innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego niż rak podstawnokomórkowy czy płaskonabłonkowy. Na szczęście coraz większa świadomość społeczna przyczyn prowadzących do rozwoju raka skóry oraz sposobów zapobiegania mu, a także poznanie jego wczesnych objawów i nowe metody leczenia sprawiają, że ryzyko zgonu jeszcze się zmniejsza.

Dlaczego właściwie promienie słoneczne i inne źródła promieniowania ultrafioletowego, np. solaria, mogą wywołać tak śmiertelne zmiany w skórze? Wina nie leży po stronie widzialnego widma światła słonecznego, lecz w „ukrytym” dla człowieka promieniowaniu ultrafioletowym. Promieniowanie to pobudza komórki warstwy podstawnej skóry do wytwarzania związków chemicznych zwanych czynnikami wzrostu, które z kolei hamują odpornościowe mechanizmy obronne i prowadzą do powstawania niewidocznych zmian w ludzkim DNA – najważniejszym związku chemicznym potrzebnym do zdrowego odtwarzania się komórek. Kluczowe dla tych zmian jest to, w jaki sposób prawidłowe komórki „umierają” po spełnieniu swoich życiowych funkcji.
Komórki leżące w warstwie podstawnej skóry, na granicy skóry właściwej i naskórka, są stale aktywne: produkują nowe komórki płasko-nabłonkowe i melanocyty, aby zastępować nimi te, które zakończyły już wyznaczone zadania. Żeby produkcja ta przebiegała nieprzerwanie i bez zakłóceń, komórki wyposażone są w wewnętrzny mechanizm, który w fabryce można by nazwać kontrolą jakości. Każda komórka rozpoznaje, kiedy coś zaczyna się w niej „psuć” – może to być zakażenie lub zmiana zapoczątkowująca rozwój raka. Z chwilą, gdy komórka otrzyma odpowiedni sygnał, „popełnia samobójstwo” w procesie zwanym apoptozą (zaprogramowanej śmierci komórki). Apoptoza jest odpowiedzialna również za to, że skóra zachowuje prawidłowy kształt. Komórki rozpoznają jej granicę z innymi tkankami, a znajdujące się w nich „przekaźniki chemiczne” informują, czy nie wnikają na „terytorium” sąsiednich komórek.
Jednym z działań promieni słonecznych na skórę jest hamowanie apoptozy. Komórki uszkodzone przez promieniowanie ultrafioletowe nie mogą rozpoznawać wczesnych zmian prowadzących do rozwoju raka i nie przestrzegają zaleceń wydawanych przez kontrolę jakości, która nakazuje im umrzeć. Zamiast tego dalej się mnożą i produkują coraz więcej komórek potomnych, którym przekazywany jest ten sam błąd. Wkrótce prawidłowa budowa skóry ulega zniszczeniu, gdyż komórki niepodlegające apoptozie rozmnażają się szybciej niż te leżące wokół nich; zabierając im miejsce, mnożą się i tworzą masę nieprawidłowych komórek, która wystaje ponad zdrowe tkanki. Pierwszym objawem tego stanu jest guz bądź guzek, pogrubienie lub niegojące się owrzodzenie skóry.
Dlaczego po tylu milionach lat ewolucji ludzka skóra jest tak wrażliwa na rozwój nowotworów? Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy zrozumieć, na czym polega jej prawidłowa reakcja na działanie promieni słonecznych. Promienie te powodują w skórze „włączenie” melanocytów, które zaczynają wytwarzać melaninę. Spełnia ona rolę wewnętrznego przeciwsłonecznego kremu chroniącego przed wystąpieniem uszkodzeń. Promienie słoneczne „uruchamiają” także komórki warstwy podstawnej, aby wytwarzały komórki płasko-nabłonkowe tworzące zewnętrzną warstwę na skórze. Które przekształcają się w keratynową warstwę ochronną i również chronią przed uszkodzeniem wywołanym ekspozycja na słońce.